पार्वती भण्डारी 

काठमाडौं । विगत केही दिनदेखि काठमाडौं उपत्यकामा गर्मी बढेको छ । केही स्थानमा निरन्तर चर्को घाम लाग्नुका साथै अधिकतम तापक्रम पनि बढिरहेको छ भने देशका केही स्थानमा पानी पर्ने सम्भावना समेत छ ।

हालको अवस्थालाई निरन्तर निगरानी गरिँदै छ र उनले अझै दुई—तीन दिन लगातार यस्तै देखिएमा बेलुकासम्म ‘तातो लहर’ को अवस्था आएको हो भनेर पुष्टि गर्नुपर्ने जानकारी दिइन् । उनका अनुसार देशका धेरै स्थानहरूमा सरदरभन्दा कम वर्षा हुने देखिएको छ । ‘सरदरभन्दा कम वर्षा हुँदैमा बाढी पहिरो नआउने भन्ने हुँदैन । लामो समय खडेरी हुने र एकैचोटी भारी वर्षा हुने अवस्था रहँदा बाढी पहिरोको जोखिम उत्तिकै रहन्छ जसका लागि पूर्वतयारी गर्नुपर्ने हुन्छ,’ उनले भनिन् ।

गण्डकी प्रदेशमा बाढी पहिरोको जोखिमको विषय राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण (एनडिआरआरमा) बाट जानकारी आएको बताइन् । तर वर्षा सरदर भन्दा कम देखिएको उनले बताइन् । पछिल्लो समय नेपालमा मौसम पूर्वानुमानमा प्रविधिको व्यापक प्रयोग हुने गरेकाले जानकारी गराउन सहज भएको बताइन् । ‘विगतको तुलनामा हाल पूर्वानुमान धेरै मिल्नुको मुख्य कारण प्रविधिको प्रयोग हो । जति नयाँ प्रविधि अपनाउन सकियो, पूर्वानुमान त्यति नै सटिक (नजिक) हुनेछ,’ उनले भनिन् ।

चट्याङको पूर्वानुमानका लागि स्याटेलाइट र मौसमी प्रणाली कहाँबाट कहाँ जाँदैछ र कस्तो खालको प्रणाली हो त्यसलाई आधार मानेर पूर्वानुमान गरिने उनले बताइन् । उनले बाढीको पूर्वानुमानको लागि छुट्टै नयाँ ‘फ्लड फोरकास्टिङ मोडल’ बाढी पूर्वानुमान मोडेल प्रयोग गर्ने गरिएको उनले जानकारी दिइन् ।

उनले मौसम पूर्वानुमानको लागि आफ्नै तीन दिने मोडलहरू र (संख्यात्मक मौसम भविष्यवाणी)जस्ता उपलब्ध प्रविधिहरू चलाइएको उल्लेख गरिन् । देशभर फैलिएको ‘हाइड्रो—मेटियोरोलोजिकल सञ्जाल’ (जल—मौसम सञ्जाल) मार्फत मौसम सम्बन्धी तथ्याङ्कहरू संकलन गर्ने गरिएको बताइन् ।

उच्च हिमाली भूभागमा यो सञ्जाल केही कम भए पनि देशभरिका विभिन्न स्टेसनहरूबाट प्राप्त अब्जर्भेसन, डिजिटल मोडलहरू र पछिल्लो स्याटेलाइट तथ्याङ्कलाई आधार मानेर दैनिक मौसम पूर्वानुमान गर्ने जानकारी दिइन् । न्यूज बैंक