बारपाक । प्रसिद्ध बारपाक ठूलो गाउँको पुछारमा एउटा अलग्गै टोल छ सानो । सरकारी स्वामित्वमा रहेको यो बस्तीको रुप र रंग भने फरक छ । सबै टहराको छानामा खिया रङका टिनपाता ठोकिएका छन् । छानामा घामपानीले झुत्रिएका पाल, मुड्का गाडेर बनाइएका भित्तामा बाछिटा छेक्न ओढाइएका पाल पनि धुजाधुजा रुपमा लत्रिएका छन् । बिगत १० बर्षदेखि यही दर्दनाक अबस्थामा गुज्रिरहेका छन्, २१ घरधुरी बिक समुदायले ।

राज्यले हरेक निकायमा प्राथमिकतामा राखेको दलित समुदायको बारपाकमा भने बिचल्ली छ । बारपाकको सौन्दर्यमा मन्त्रमुग्ध हुने जो कोहीले त्यही मुनि खोल्साको छेउको दलित बस्तीमा भने नजर लाउन छुटाइरहेका हुन्छन् ।

२०७२ साल वैशाख १२ गते ११ः५६ बजे बारपाक केन्द्रविन्दू भएर गएको ७.८ रेक्टरको भूकम्पले यहाँका एघारसय घरधुरी क्षणभरमै ढले । गाउँका ७२ जनाको मृत्यू भयो । बाँचेकाहरु पनि महिना दिनसम्म चहुरमा, बारीका गरामा बास बसे । डाँडागाउँ, गैरीगाउँ, कोटडाँडा टोलका ४१ घरधुरी बिक समुदाय कृषि र पशु कार्यालयको नाउँमा रहेको जग्गामा आएर अस्थायी टहरो बनाएर बसे । १४ घरधुरी फेरि आ–आफ्नै थातथलोमा फर्किए । डाँडागाउँ, गैरीगाउँ टोलका २७ घरधुरीको पुरानो थलो पहिरिएर राङरुङखोलासम्म पुग्यो । फर्किन सक्ने अबस्था नभएपछि उनीहरुले आफ्नो घरघडेरीको लालपूर्जा सरकारलाई बुझाए र सट्टापट्टा गरी सोही सरकारी जग्गा आफ्नो नाउँमा ल्याउन पहल थाले । पहल गरेको १० बर्ष बित्यो, तर अझै सफल हुन सकेका छैनन् ।

न वारि, न पारिको अबस्थाले यहाँका दलित समुदाय सरकारी अनुदानसमेत गुमाएर १० बर्षदेखि टहरोमै गुजारा चलाइरहेका छन् । ‘एकबर्ष हैन, दुईबर्ष हैन १०, १० बर्ष भइसक्यो टहरोमा बसेको’, स्थानीय कमला बिक भन्छिन्, ‘घर बनाउन मिल्ने जग्गा अन्त भैदिया भए त बनाइहालिन्थ्यो नि । सरकारले सबैलाई दिएको ३ लाख पनि हामीले पाएनम् । घर त के, जग्गा पनि पाएनम् ।’ आफ्नो जग्गा सरकारलाई दिएर पनि सरकारी जग्गा सट्टापट्टा गर्न नपाएको उनीहरुको गुनासो छ । ‘पहिले छलफल भएअनुसार हामी सबैले सरकारलाई लालपूर्जा बुझाएका छौँ’, उनी भन्छिन्, ‘सबैजना बारपाक, बारपाक भन्छन् । १० बर्ष भइसक्यो । यहाँभित्र यस्तो अन्यायमा परेको कसैले देख्दैन ।’ बारपाकको ओझेलमा परेको पुछार गाउँको यो बस्तीमा कसैको नजर नपरेको स्थानीय पीडितहरुको गुनासो छ ।

राज्यको हरेक निकायमा दलित, भूमिहीन समुदायलाई प्राथमिकतामा राखेर सेवा सुविधा दिइन्छ, तर भूकम्पको केन्द्रविन्दू बारपाककै दलित समुदायको भने भूकम्प गएको पहिलो दिनदेखि १० बर्ष बितिसक्दासम्म टहरोकै बास छ ।
यहाँका दलित समुदायका अगुवा सुकबहादुर बिक दलित समुदायलाई बास माग्दै ८६ पटक सिँहदरबार पुगेका छन् । ‘मैले बुझेअनुसार हामीलाई अन्याय भएको राजनीतिक प्रतिशोधले हो’, उनी भन्छन्, ‘१० बर्षमा त जनयुद्ध पनि वारपार भएको थियो तर, यो दलित बस्तीलाई पुनस्थापना गर्ने लडाइ १० बर्षसम्म भइसक्यो, प्रगति छैन । एउटा पार्टी सरकारमा आउँदा जिल्लासम्म पत्राचार गर्छ । फेरि अर्को पार्टीको सरकार आउँछ, अनि सबै फाइल गायब बनाइदिन्छन्’, उनी भन्छन्, ‘एकदुई जनाको रिसले २१ घरधुरी दलित समुदायलाई दुख दिने काम भइरहेको छ ।’

पूर्वसहमति अनुसार यहाँको ६ रोपनी १० आना जग्गा २१ घरधुरीका नाममा लालपूर्जा दिनुपर्ने अर्का अगुवा दलित उत्तम विक भन्छन् । गाउँपालिकाका अध्यक्ष विष्णु भट्ट सो जग्गा दलित समुदायको नाममा दिलाउन जति प्रयास गर्दा पनि नसकेकाले कुनै बैकल्पिक ठाउँमा व्यवस्था गर्न बरु सजिलो हुने बताउँछन् ।